Informacje
23 dni
Mesjasz to oratorium które Haendel napisał zaledwie w 23 dni miedzy 22 VIII a 14 IX 1741 r. autorem słów nie był sam Händel, lecz librecista Charles Jenneens. Tekst oratorium został napisany w oparci fragmentów „Biblii króla Jakuba” i zainspirowany fragmentami księgi Izajasza, jak Ewangelii. „Mesjasz” dzieli się na trzy części opisujące: Narodziny, Mękę i triumf Chrystusa. Utwór rozpoczyna krótka uwertura, a następnie – „komfort Ye my People” – w wykonaniu tenora solisty z akompaniamentem instrumentów smyczkowych wprowadzający w nastrój dzieła.
Opis utworu
„Ev’ry valley” - ‘każda dolina będzie wzniesiona” opisuje sceny wyniesienia dolin i zrównania gór. Dźwięki instrumentów i głos falują wywołując skojarzenia nierównego krajobrazu. Pojedynczy przeciągły, dźwięk opisuje zrównanie wszystkiego. Kolejne fragmenty ukazują już wizję przyjścia Chrystusa na świat: And the glory of the Lord; Thus said the Lord; But who May abide the day of His comming; And He shall purify the sons of Levi; Behold a virgin shall conceive; O thou that tellest good tidings. I następne do “His yoke is easy”.
Druga część zaczyna się od “Why do the nations” – gdzie ludzie odmawiają uznania Chrystusa za zbawiciela. Dominują instrumenty basowe. I tak dochodzimy do „Chór Alleluja”. To wszyscy znają i zapewne wielu uważa za jakiś odrębny utwór. Tymczasem jest to kulminacja oratorium, wsparta grą bębnów i trąbek.
Częśc trzecia: to wyznanie wiary. „I know that my redeemer Liveth” – „Wiem że mój Zbawiciel żyje” – śpiewane jest jasnym, czystym sopranem odzwierciedlającym zmartwychwstanie Chrystusa. Następnie muzyka przybiera brzmienie wojskowe kiedy głos basu i trąbki solowej z „The trumpet shall sound” przywołują obraz zwycięskiego wojska Chrystusa w dniu Sądu ostatecznego.
Amen – to 81 – taktowe zakończenie składa się z tego właśnie jednego słowa „amen” powtarzanego kończy się jeszcze jednym triumfalnym powtórzeniem.
Wszyscy wstali
Premiera mesjasza odbyła się 12 IV 1742 r. w Dublinie. Król Jerzy II po raz pierwszy słuchał tego oratorium w Londynie w 1743 r. był tak wzruszony że wstał w czasie wykonania chóru „Alleluja”. Kiedy wszyscy obecni na sali zobaczyli że sam król wstał, również oni zgodnie z etykietą nakazującą stać gdy król stoi, również wstali z miejsc. Stąd wzięła się tradycja że widownia wstaje gdy słychać pierwsze takty „Alleluja”.
Poza „Mesjaszem” warto jeszcze zwrócić uwagę na dwa słynne oratoria Händla: „Samson” o „Juda Machabeusz”.
Samson
„Heroiczne oratorium” Händel zaczął pisać 8 dni po ukończeniu „Mesjasza” a jego praca trwała 5 tygodni – od końca września do końca października 1741 r. Prawykonanie odbyło się 18 II 1743 r. Swoje dzieło oparł na poemacie Johna Miltona (1608-1674) Samson Agonistes. Tekst jest oparty na znanej historii biblijnej, Samson obdarzony nadludzką silą prowadził izraelitów od zwycięstwa do zwycięstwa w walce z Filistynami, jednak padł ofiarą miłości do pięknej lecz podstępnej Filistynki Dalilli, która w czasie snu obcięła mu włosy, które były źródłem jego siły… Zdrada ta wydała go w ręce wrogów przez których został oślepiony i zakuty w kajdany. Także Izraelici popadli w haniebną niewolę.
Akcja
Od tego momentu zaczyna się akcja oratorium. Czyny Samsona (alt) są retrospekcją – dzieją się w jego pamięci i wspomnieniach przyjaciół. Inne postacie tego dramatu - to Dalila (sopran), ojciec Manoah (bas); przyjaciel Micach (alt), siłacz Harapa (bas).
Dzieło rozpoczyna się od 3 –cześciowej symfonii (uwertury). Nie ma ona wprawdzie związku z muzyczną treścią oratorium, lecz dobrze wprowadza w nastrój. Do kolejnej arii Samsona błagającego Boga o pomoc dla swego ludu dołącza się chór Izraelitów.
II Akt
W II akcie, w I scenie Dalila błaga Samsona o wybaczenie i stara się odzyskać jego uczucie. Duet Samsona i Dalilli i chór dziewcząt stanowią najpiękniejsze fragmenty w całej twórczości oratoryjnej Händla. W drugiej scenie pojawia się Harapa który ma walczyć z Samsonem w czasie święta Filistynów. Obaj siłacze toczą ze sobą ostry pojedynek słowny. Mitak pyta się kto jest większy: Dagon – twór ludzki, czy Jahwe bóg i tym samym wciąga do akcji oba antagonistyczne chóry: Izraelitów i Filistynów.
Na początku II aktu Harapa wzywa Samsona do walki. Samson odmawia co Harapa przyjmuje z oburzeniem. Jednakże chór izraelitów podnosi na duchu Samsona, który postanawia poświęcić się dla Boga, żegna się i odchodzi. Tymczasem pewni zwycięstwa harapy Filistyni intonują triumfalny śpiew. Nagłe wzburzenie w orkiestrze i dzikie okrzyki chóru kończy przejmująca cisza…
Goniec przybywa z wieścią o ostatnim bohaterskim czynie Samsona. Nadzieja, radość i wola zwycięstwa wstępują w serca chóru który intonuje pochwalny hymn na cześć Jahwe, gdyż bohaterstwo Samsona przyniosło wolność i sławę ludowi Izraela.